Deprem sonrası Türkiye’nin kalbinde yaşanan büyük yıkımın ardından, bölgenin yeniden ihyası için devasa bir bütçe seferber edildi. Resmi raporlara göre, 3 yılda 3,6 trilyon liranın üzerinde harcama yapılarak konut, eğitim, istihdam ve altyapı başta olmak üzere birçok alanda önemli adımlar atıldı. Bölge, küllerinden yeniden doğarken, yaşamın tüm dinamikleri hızla normale dönüyor.
Kahramanmaraş ve Hatay merkezli, ‘asrın felaketi’ olarak nitelendirilen depremlerin ardından, bölgenin yeniden canlanması için atılan adımlar ve harcanan emek, dudak uçuklatan bir maliyetle taçlandı. Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”, yaşanan büyük yıkımın boyutlarını gözler önüne sererken, aynı zamanda bölgedeki dev projelere de ışık tutuyor.
Rapora göre, Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından, depremin açtığı derin yaraları sarmak ve gelecekteki afet risklerini minimuma indirmek amacıyla, 2025 yılı sonuna kadar tam 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) gibi astronomik bir harcama yapıldı. Bu dev bütçe, bölgenin adeta küllerinden yeniden doğması için harcanan çabanın en somut göstergesi.
Depremlerin üzerinden geçen üç yıl içinde, kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve uluslararası kuruluşların el birliğiyle yürüttüğü titiz çalışmalar meyvelerini verdi. Afetzedelerin en temel ihtiyacı olan barınma meselesi, projenin en öncelikli maddesiydi. Kalıcı konutların inşasında büyük bir sona gelindi.
Bugüne dek gerçekleştirilen kura çekilişleriyle, depremzede vatandaşlarımıza toplamda 433 bin 667 konut ve 21 bin 690 iş yeri teslim edildi. Bu rakamlar, binlerce ailenin yeniden sıcak bir yuvaya kavuştuğunu müjdeliyor.
Deprem bölgesinde eğitim-öğretim hayatının aksamadan devam etmesi için de önemli adımlar atıldı. Toplamda 13 bin 321 yeni derslik inşası için 72 milyar lira, mevcut 2 bin 776 dersliğin güçlendirilmesi için ise 6,9 milyar lira kaynak ayrıldı. Bu sayede, tüm inşaat projeleri tamamlandığında, bölgedeki derslik sayısında deprem öncesine göre yüzde 15’lik bir artış hedefleniyor.
Üniversiteler de unutulmadı. Fakülte binalarının yeniden yapımı, güçlendirilmesi, bakım ve onarım işleri ile kampüs altyapılarının yenilenmesi için 5,1 milyar lira harcandı. Ayrıca, 2026 Yatırım Programı’nda, bu üniversitelere ek olarak 2,4 milyar lira ödenek tahsis edildi. Geleceğin ışığı olan gençlerimizin eğitim yuvaları, eskisinden daha sağlam ve modern hale geliyor.
Depremin vurduğu bölgede, istihdam kayıplarının önüne geçmek ve iş gücü piyasasını yeniden canlandırmak büyük önem taşıyordu. Bu alanda da kapsamlı destekler hayata geçirildi.
Depremden etkilenen 11 ilde, toplam 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandırıldı. Bu projeler için yaklaşık 2,9 milyar lira gibi önemli bir kaynak kullanıldı. Böylece, vatandaşlarımız yeni beceriler kazanarak iş hayatına yeniden tutundu.
Deprem bölgesindeki yerel yönetimlerin hizmetlerini aksatmadan sürdürebilmesi için altyapı yatırımlarının yanı sıra çevre düzenlemesi, araç ve ekipman temini amacıyla Merkezi Yönetim Bütçesi’nden yaklaşık 4 milyar lira nakdi kaynak aktarıldı. Toplamda 21,9 milyar lira tutarındaki projelerle belediyelerin acil altyapı ve ekipman ihtiyaçları hızla karşılanıyor.
Özellikle elektrik dağıtım şebekesinde oluşan hasarların giderilmesi için 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 51,1 milyar lira harcandı. Enerjiye kesintisiz erişim, bölgenin normalleşmesi için hayati öneme sahip.
Karayolları ve otoyollardaki hasarın giderilmesi için geçen yıl sonu itibarıyla 19,8 milyar lira harcama yapıldı. Yeni yerleşim yerlerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla 40 milyar lira, kent içi yolların onarımı için ise 8,5 milyar lira ayrıldı. Demir yolu hatlarının onarımı için ise 2025 sonu itibarıyla 26,4 milyar liralık yatırım gerçekleştirildi ve 2027’ye kadar 31,5 milyar lira daha harcanması planlanıyor. Ulaşım, yeniden bölgeyi birbirine bağlıyor.
Tarım sektörü de unutulmadı. 2025 yılında 11 ilde çiftçilere toplam 17,4 milyar lira destek ödemesi yapıldı. Bu destekler, bölgenin tarımsal potansiyelinin yeniden ayağa kalkmasına yardımcı oluyor.
Türkiye ekonomisi için kritik bir üretim ve ihracat üssü olan deprem bölgesi, özellikle imalat sanayisinde yeniden ivme kazanıyor. Küçük sanayi sitesi yatırımları, KOSGEB ve kalkınma ajanslarının destekleriyle toplam 17,6 milyar liralık kaynak harekete geçirildi. Bölgenin sanayi motoru yeniden çalışmaya başladı.
Raporda, böylesine büyük ekonomik ve sosyal etkileri olan bir felaketin ardından yürütülen uzun soluklu ve yoğun çalışmaların neticesinde, toparlanma sürecinin büyük ölçüde tamamlandığı belirtiliyor.
“İyileştirme çalışmalarında kapsayıcı, planlı ve birbirini tamamlayan yatırımlar gerçekleştirilerek gerekli finansman ve insan kaynağı topyekün seferber edilmiştir. Kaynak tahsislerinde, bölgenin deprem sonrasında yeniden inşa edilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmiştir. Depremden etkilenen vatandaşların kalıcı konut ihtiyaçlarının tamamen karşılanması, tüm kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi için gerekli altyapının sağlanması ile ekonomik ve sosyal hayatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda büyük ölçüde ilerleme kaydedilmiştir.” ifadeleriyle, geleceğe umutla bakıldığı vurgulanıyor.
Yorum Yap