Avrupa’nın Sosyal Medya Freni: Türkiye Meclisi Mercek Altına Aldı

Avrupa’nın Sosyal Medya Freni: Türkiye Meclisi Mercek Altına Aldı

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, dijital dünyanın yükselen yıldızları olan video paylaşım ve sosyal medya platformlarının gündelik hayatımıza, kamusal tartışmalara ve temel hak ile özgürlüklere olan etkisini yakından inceledi. Bu mecralardaki dezenformasyon, nefret söylemi, şiddet çağrıları ve çocukları olumsuz etkileyebilecek içerikler, Avrupa’yı da harekete geçirmiş durumda. İşte, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mercek altına aldığı Avrupa Birliği ve bazı ülkelerin bu alandaki kapsamlı düzenlemeleri ve uyguladığı çarpıcı yaptırımlar!

Dijital Dünyaya Çeki Düzen: Avrupa’dan Sosyal Medya Denetimleri

Araştırma, özellikle Avrupa Birliği’nin (AB) video paylaşım ve sosyal medya platformlarına yönelik genel düzenlemelerine odaklanırken; Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya, İtalya ve İngiltere gibi ülkelerin özgün uygulamalarına da yer verdi. Amaç, bu dijital ekosistemin daha güvenli ve şeffaf bir zeminde ilerlemesini sağlamak.

Avrupa Birliği’nin Dijital Pusulası: Kapsamlı Kurallar Yolda

AB, 2018’de yürürlüğe giren Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi‘ni güncelleyerek, çevrim içi video paylaşım servislerini de kapsam dahiline aldı. Bu direktif, platformlara bir dizi koruyucu tedbir uygulama zorunluluğu getiriyor. Peki, bu tedbirler nelerdi?

• Kamuyu şiddete teşvik, nefret, yabancı düşmanlığı, ırkçılık veya terör suçu işlemeye alenen tahrik içeren paylaşımlara karşı korumak.
• Çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini olumsuz etkileyebilecek içeriklere karşı tedbirler almak, yaş doğrulama ve ebeveyn kontrolü mekanizmaları geliştirmek.
• Çocukların kişisel verilerini ticari amaçlarla işlememek.
• Kullanıcıların yükledikleri videolarda görsel-işitsel ticari iletişim olup olmadığını beyan etmelerini sağlayacak özellikler sunmak.
• Platformların kullanıcıya açık şekilde içerikleri raporlama ve itiraz-şikayet kanalı sağlaması.
• Hizmet şartları ve içerik kuralları hakkında kullanıcılara net bilgi vermek.
• AB reklam kurallarına uyum sağlamak ve sakıncalı içerik reklamlarını sınırlamak.
• Kullanıcıların medya okuryazarlığı düzeylerini yükseltecek adımlar atmak ve bu konuda onları bilgilendirmek.

AB’de dijital platformlar bağlamında mevcut en kapsamlı ve bağlayıcı düzenleme olan Dijital Hizmetler Tüzüğü ise 17 Şubat 2024 itibarıyla yürürlüğe girdi. Bu tüzük, uygulama mağazaları, arama motorları, pazaryeri siteleri, sosyal medya ve video paylaşım platformları gibi birçok hizmet sağlayıcıyı kapsıyor.

Tüzükteki kuralların ihlal edilmesi durumunda platformların kapısına dayanabilecek cezalar ise oldukça caydırıcı:

• Belirlenen bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde, bir önceki mali yılın küresel cirosunun yüzde 6’sına kadar idari para cezası.
• Yetkili makamlara yanlış, eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi veya denetim taleplerine uyulmaması durumunda, platformun yıllık gelir veya küresel cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezası.
• Yükümlülüklere uyulmaması halinde, platformun günlük ortalama geliri veya küresel cirosunun yüzde 5’i kadar periyodik para cezası.

Ülke Ülke Avrupa: Denetim ve Cezalarda Son Durum

Avrupa ülkeleri, AB düzenlemelerinin yanı sıra kendi iç hukuklarında da sıkı denetimler uyguluyor:

Almanya: Erişime Kısıtlama Geliyor

Almanya’da sosyal medya platformlarının ihlalleri durumunda Federal Ağ Ajansı tarafından çeşitli yaptırımlar uygulanabiliyor:

• Ajansın düzeltme talebini yerine getirmeyen hizmet sağlayıcıya, bir önceki mali yıldaki dünya çapındaki ortalama günlük cirosunun yüzde 5’ine kadar günlük zorunlu ödeme.
• Genel bilgi yükümlülüklerini eksik veya yanlış sunma durumunda 50 bin avroya kadar idari para cezası.
• Yıllık şeffaflık raporlarını yayınlamamak veya yanlış yayınlama, yetkili makamlara bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeme gibi durumlarda 100 bin avroya kadar idari para cezası.
• Kullanıcıları manipüle eden arayüz tasarımları kullanma, şikayet yönetim sistemini usulüne uygun kurmama ve yasa dışı içeriğe karşı bildirim-eylem prosedürlerini işletmeme durumlarında 300 bin avroya kadar idari para cezası.
• Ciddi ihlallerin devam etmesi durumunda platformun çevrim içi arayüzüne erişimin kısıtlanması veya sınırlandırılması.

İngiltere: Milyonluk Cezalar ve Erişim Engeli

İngiltere’de hem video paylaşım hem de sosyal medya mecralarının denetimi İletişim Kurumu (OFCOM) sorumluluğunda. OFCOM, özellikle çocukların çevrim içi güvenliği için yaş doğrulama ve içerik filtreleme sistemlerini zorunlu kılıyor.

Yasalara aykırılık durumunda OFCOM’un eli oldukça güçlü:

• Aksiyon alınmaması durumunda ilgili platformlara 18 milyon sterline veya yıllık cironun yüzde 10’una kadar (hangisi yüksekse) para cezası.
• Devam eden ve ciddi ihlallerde, internet hizmet sağlayıcılarından söz konusu platforma erişim engeli getirme talebinde bulunma.
• OFCOM’un bilgi edinme taleplerine yanıt vermeyen şirketlerin üst düzey yöneticilerine karşı cezai işlem başlatma.
• Çocuk güvenliği ile ilgili yükümlülüklere uyulmaması halinde, şirketleri ve yükümlü üst düzey yöneticileri cezai olarak sorumlu tutma.
• En uç durumlarda mahkeme onayıyla, bir sitenin gelir elde etmesini veya Birleşik Krallık’tan erişilmesini engellemek amacıyla ödeme sağlayıcıları, reklam verenler ve internet servis sağlayıcılarının söz konusu platform ile çalışmayı durdurmasını talep etme.

Fransa: ARCOM’dan Çok Yönlü Baskı

Fransa’da çevrim içi video paylaşım ve sosyal medya platformlarının düzenlenmesi, bağımsız kamu otoritesi olan Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu (ARCOM) tarafından yürütülüyor.

Yükümlülüklere uyulmaması durumunda ARCOM’un yaptırımları da oldukça çeşitli ve etkili:

• Nefret içeriği gibi durumlarda, dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 6’sına veya 20 milyon avroya kadar idari para cezası.
• Yaş doğrulama teknik gerekliliklerine uyulmaması ve ihtara rağmen düzeltme yapılmaması durumunda 150 bin avro veya dünya çapındaki cirosunun yüzde 2’sine kadar para cezası.
• Reşit olmayanların pornografik içeriğe erişmesine imkan tanınarak ilgili ceza kanunu maddelerinin ihlal edilmesi durumunda 250 bin avro veya dünya cirosunun yüzde 4’üne kadar ceza.
• İhtara uymayan platformlar için internet servis sağlayıcılarına veya DNS sağlayıcılarına ilgili hizmete erişimi 48 saat içinde engelleme talimatı.
• Arama motorlarına ve dizinlere, ihlali gerçekleştiren servisin referanslarının kaldırılması (arama sonuçlarında görünmemesi) talimatı.
• ARCOM, uygulama mağazalarından ihlale konu olan yazılımın indirilmesinin engellenmesini talep edebilir. Uygulama mağazası bu talebi 48 saat içinde yerine getirmezse, dünya cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezasıyla karşılaşabilir.
• ARCOM’un engelleme veya listeden çıkarma talimatlarına uymayan internet servis sağlayıcıları veya arama motorları, dünya cirolarının yüzde 1’i, tekrarında yüzde 2 veya 75 bin avro, tekrarında 150 bin avro para cezasına çarptırılabilir.

İtalya: Acil İçerik Kaldırma Yetkisi

İtalya’da video paylaşım platformları ve sosyal medya hizmetlerine ilişkin düzenlemelerin uygulanması ve denetiminden sorumlu kurul, İletişim Kurulu (AGCOM). AGCOM’un yetkileri arasında acil durumlarda hızlı içerik kaldırma kararları almak, platformlardan bilgi ve belge talep etmek ve para cezası uygulamak bulunuyor.

Para cezaları ise video paylaşım platformları için 30 bin avrodan 600 bin avroya veya bazı durumlarda yıllık cironun yüzde 1’ine kadar çıkabiliyor. Tekrar eden ihlallerde ceza artırımı veya geçici hizmet kısıtlamaları da gündeme gelebiliyor.

İspanya ve Hollanda: Düzenleyici Çeşitlilik

İspanya’da Ulusal Piyasalar ve Rekabet Kurulu (CNMC), video paylaşım ve sosyal medya platformlarını düzenleyip denetliyor. Buradaki başat düzenleme, AB’nin 2018 direktifinin iç hukuka aktarımı olan 2022 tarihli Görsel-İşitsel İletişim Kanunu.

Hollanda’da ise denetim ikiye ayrılmış durumda: Medya Kurumu çevrim içi video paylaşım platformlarının editoryal denetiminden, Tüketici ve Piyasalar Kurumu ise sosyal medya platformlarının denetiminden sorumlu.

Dijital Dünya Gözetim Altında: Amaç Daha Güvenli Bir Mecra

Avrupa’nın bu kapsamlı düzenlemeleri ve ağır yaptırımları, dijital platformların sadece bir eğlence veya bilgi mecrası olmaktan çıkıp, toplumsal sorumluluklarını daha fazla üstlenmeleri gerektiğini açıkça gösteriyor. TBMM’nin bu incelemesi de, Türkiye’nin dijital geleceği için atılacak adımlarda Avrupa tecrübesinden faydalanma niyetini ortaya koyuyor.