İran, ABD ve İsrail arasındaki Hürmüz Boğazı gerilimi, petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarında keskin artışlara yol açtı. Küresel arz endişeleri tırmandı.
İran, ABD ve İsrail arasındaki artan askeri gerilimler, son üç haftada (27 Şubat – 20 Mart) Hürmüz Boğazı’nda deniz güvenliği krizi yarattı. Bu durum, uluslararası enerji piyasalarında Brent petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarında sert yükselişlere neden oldu. Küresel arz endişeleri, bölgedeki kritik deniz yolu geçişlerinin aksamasıyla tırmandı.
Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta 72,48 dolardan kapandı. 20 Mart’ta ise bu fiyat, 27 Şubat’a kıyasla yüzde 46,8 artışla 106,4 dolardan günü tamamladı. Piyasalarda keskin yükseliş ve düşüşler gözlendi.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan gerilimler, deniz güvenliğini tehlikeye attı. İran’ın bölgedeki tanker geçişlerini kısıtlamasıyla gemi trafiği ciddi şekilde azaldı. Birçok petrol tankeri geçiş için beklemek zorunda kaldı.
Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart’ta jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükseldi. Günü 77,74 dolardan kapatan Brent petrolün varil fiyatı, önceki kapanışa göre yüzde 7,26 artış gösterdi. Bu, 17 Mart 2022’den sonraki en yüksek günlük artış olarak kaydedildi.
Sonraki günlerde Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditler tedarik kesintisi endişelerini artırdı. Petrol fiyatları 78-86 dolar seviyelerinde işlem görmeye devam etti. İran’ın bölgedeki ABD üslerini ve enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasına yol açtı. Önde gelen tanker ve konteyner şirketleri geçişleri durdurdu.
Bazı üreticiler güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmak zorunda kaldı. Bu gelişmeler piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi. Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanıdı. Ancak Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar çıktı.
Brent petrolün vadeli varil fiyatı, 9 Mart’ta önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara yükseldi. Bu seviye, 29 Haziran 2022’den sonra görülen en yüksek seviye oldu. İkinci haftada da keskin dalgalanmalar devam etti.
Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması sebebiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da süreçten etkilendi. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar, Ras Laffan tesislerindeki üretimi güvenlik riskleri nedeniyle durdurdu. Katar’ın “mücbir sebep” ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileme riski taşıdı.
Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Bölgenin en derin ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi. Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 eurodan kapanırken, 2 Mart’ta yüzde 39 artışla 44,5 eurodan tamamlandı.
Yukarı yönlü eğilim üç haftada da sürdü. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart’ta 56,4 euroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana görülen en yüksek kapanış seviyesini gördü. Saldırıların iki hafta sonrasında Avrupa doğal gaz fiyatları, saldırı öncesi seviyelere kıyasla yüzde 57 artışla haftayı 50,1 eurodan tamamladı. Yeni saldırılar ve LNG arz riski nedeniyle kontratlar 20 Mart’ta savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 85 artışla megavatsaat başına 59,2 euro seviyesine yükseldi.
Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar iken 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. Söz konusu kontrat, 9 Mart’ta 143,8 dolara kadar çıkarak saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı. ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırıları ve İran’ın misillemelerinde üç hafta geride kalırken, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,9 artışla haftayı 135 dolardan tamamladı.
Yorum Yap