Dilde, fikirde, işte birlik: İsmail Gaspıralı

İsmail Gaspıralı: Türk Birliğine Adanmış Bir Hayat

Kırımlı düşünür İsmail Gaspıralı, Türk’e, Türkçeye ve Türk birliğine adanmış bir yaşam sürdü. 20 Mart 1851’de Kırım’ın Bahçesaray yakınlarındaki Avcıköy’de doğan Gaspıralı, babasının doğum yeri olan Gaspıra köyünden soyadını almıştır. Babası Mustafa Alioğlu Gasprinskiy, emekli bir teğmendir; annesi ise köklü bir mirza ailesinden gelmektedir.

Eğitimine mahalli bir Müslüman okulunda başlayan Gaspıralı, daha sonra Akmescid Erkek Gimnazyumu’nu bitirdikten sonra askeri okula ve ardından Moskova’daki Harp Okulu’na devam etmiştir. Moskova’daki eğitim yıllarında Rus fikir hayatını yakından tanıyan Gaspıralı, Rusya’daki Türkleri uyandırma düşüncesiyle hareket etmeye başlamıştır.

Türkiye’ye kaçmak istediği bir dönemde yakalanarak askerlik hayatı sona eren Gaspıralı, daha sonra Bahçesaray’a dönerek Rusça öğretmenliğine başlamış ve Rus edebi eserlerini yoğun bir şekilde okumuştur. İstanbul’a gittiği dönemde Osmanlı zabiti olma arzusuyla yola çıkan Gaspıralı, belediye başkanlığı görevini üstlenmiş ve Kırım’da farklı deneyimler kazanmıştır.

Gaspıralı, Kırım Tatarlarının sesini duyurmak ve uyandırmak amacıyla Türkçe bir yayın organı kurma arzusuyla hareket etmiştir. Bu doğrultuda çabalarını sürdüren Gaspıralı, 1883 yılında Türkçe yayın yapmaya başladığı “Tercüman” gazetesini çıkarmayı başarmıştır. Bu gazete, Kırım’da Türkçe yayın yapan ilk gazete olmuş ve Türkçe basının yaygınlaşmasına katkı sağlamıştır.

Eğitim konusundaki reformcu bakış açısıyla da tanınan Gaspıralı, Türkçe eğitimin önemine vurgu yapmış ve “Usul-ü cedit” adını verdiği eğitim sistemiyle Türkçenin yaygınlaşmasına katkıda bulunmuştur. Ayrıca Türk kızlarının eğitimine de öncülük ederek, ilk kız mektebini açmış ve Türkçe yayın organlarının sayısını artırmıştır.

Gaspıralı’nın “Dilde, fikirde, işte birlik” sözü, Türk dünyasının en yaygın sloganlarından biri haline gelmiş ve günümüzde dahi geçerliliğini korumaktadır. Türk birliğine olan inancını ve çabalarını sürdüren Gaspıralı, Türk dünyasının ortak bir geleceğe doğru ilerlemesine büyük katkı sağlamıştır.

1914 yılında hayata veda eden Gaspıralı, Türk dünyasının unutulmaz isimleri arasında yerini almış ve onun fikirleri ve mirası bugün bile Türk dünyasında yaşatılmaya devam etmektedir.