Jeopolitik gerilimler emtia piyasasında ürün bazlı ayrışmalara yol açtı. Petrol, doğal gaz ve tarım ürünleri yükselirken, değerli metaller ve bakır baskı altında kaldı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası jeopolitik gerilimler, emtia piyasasında ürün bazlı ayrışmalara neden oldu. Mart ayında öne çıkan bu yön arayışı, petrol, doğal gaz, alüminyum ve tarım ürünlerinde sert yükselişlere yol açarken, doların güçlenmesi değerli metaller ve bakır üzerinde satış baskısı oluşturdu.
Yaklaşık bir aydır devam eden saldırılar nedeniyle nakliyede aksamalar ve arz endişeleri arttı. Bu durum, petrol, doğal gaz, alüminyum, mısır ve pirinçte önemli fiyat artışlarını tetikledi. Buna karşılık, doların değer kazanması, altın, gümüş, platin, paladyum ve bakır gibi metallerde düşüşlere neden oldu.
Dünya genelinde petrol fiyatlarındaki yükseliş, maliyet kaynaklı enflasyonist baskıları artırma potansiyeli taşıyor. Bu durum, merkez bankalarının para politikalarında daha temkinli adımlar atabileceği beklentilerini güçlendiriyor. Tedarik zincirindeki aksamalar ve artan lojistik riskler, tüketicileri ve işletmeleri daha uzun süre yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya bırakabilir.
Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat’tan bu yana yüzde 31,4 artarak 94,3 dolar seviyesine ulaştı. Bu dönemde 119 dolara kadar çıkan Brent petrol, Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları ise yüzde 69 artış gösterdi. Orta Doğu’daki gerilim tırmanışı, küresel gaz piyasasını etkileyerek Katar’ın üretimi durdurmasıyla dünya LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sinin etkilenmesine neden oldu.
Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik sorunlar, tahıl grubunda arz endişelerini artırdı. Chicago Ticaret Borsası’nda mısırın kile başına fiyatı yüzde 2,3, pirincin kile başına fiyatı ise yüzde 2,5 arttı. Mısırın biyoyakıt ham maddesi olarak kullanımı ve artan petrol fiyatlarının biyoyakıt talebini yükseltmesi, mısır fiyatlarındaki artışın başlıca nedenleri arasında gösterildi.
Buğdayın kile başına fiyatı 6,41 dolarla Şubat 2025’ten bu yana en yüksek seviyeyi görmesine rağmen, 27 Şubat’a göre yüzde 1,7’lik bir azalma yaşadı. Soya fasulyesinin kile başına fiyatı ise Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviyeyi görse de yüzde 1,5’lik bir düşüş kaydetti. ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırıları erteleme kararı, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki buğday kıtlığı endişelerini hafifletti.
Intercontinental Exchange (ICE) emtia borsasında, kahve fiyatları yüzde 13,7, şeker fiyatları yüzde 14,5 ve pamuk fiyatları yüzde 3,8 arttı. Kahve ve şeker fiyatlarındaki artışlar, Brezilya’daki mevsimsel üretim endişelerinden kaynaklandı.
Değerli metaller ve baz metaller sert düşüşler yaşarken, alüminyum pozitif bir ayrışma gösterdi. Altının ons fiyatı yüzde 13,3, gümüş yüzde 21,8, platin yüzde 16,5 ve paladyum yüzde 18 azaldı. Bu düşüşler, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist baskıları artıracağına dair endişeler, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimi yapmayacağına yönelik beklentiler ve dolara olan talebin artmasıyla ilişkilendirildi.
Avrupa’daki bazı merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın satışı yaptığına dair haberler de altın fiyatlarındaki gerilemede etkili oldu. Tezgah üstü piyasada bakır fiyatları yüzde 8,4, kurşun yüzde 3,4, nikel yüzde 4,4 ve çinko yüzde 8,6 düşerken, alüminyum yüzde 4,2 yükseldi. Enerji fiyatlarındaki sıçramanın doları güçlendirmesi bakır fiyatlarını baskılarken, küresel ekonomik aktivitenin zarar göreceği öngörüleri bakır talebini azalttı.
Orta Doğu’daki gerilim, alüminyum arzını da tehlikeye atıyor. Katar ve Bahreyn’de alüminyum üreticilerinin üretimi durdurması, küresel alüminyum açığının artacağı tahminlerine neden oluyor.
Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Rahmi İncekara, küresel petrol arzının savaş nedeniyle günde 11 milyon varil kaybetmekte olduğunu belirtti. Bölgedeki diğer ihracatçıların sevkiyatlarının yüzde 95’ten fazla azaldığını aktaran İncekara, Suudi Arabistan’ın petrolü boru hattı üzerinden Yenbu limanına yönlendirdiğini söyledi. İncekara, enerji altyapısına verilen hasar nedeniyle ihracatın toparlanmasının uzun sürebileceğini vurguladı.
İncekara, Orta Doğu’daki gelişmelerin küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtığını belirtti. Karşılıklı saldırıların sürmesinin risk algısını yeniden yükselttiğini ve petrol fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana yüzde 50 yükseldiğini ifade etti. Goldman Sachs’in petrol tahminlerini yukarı yönlü revize ettiğini hatırlatan İncekara, analizlere göre petrol sevkiyatlarında yaşanacak aksaklıkların günlük 17 milyon varile ulaşabileceğini ve toplam kaybın 800 milyon varili aşabileceğini kaydetti.
Yorum Yap