2026 yılına küresel iklim krizinin acımasız yüzüyle girdik. Ocak ayında Avustralya’dan Şili’ye, Kuzey Amerika’dan Güneydoğu Afrika’ya kadar dünyanın dört bir yanında rekor sıcaklıklar, yıkıcı orman yangınları, kar fırtınaları ve sel felaketleri yaşandı. Türkiye de bu aşırı hava olaylarından payını alırken, uzmanlar insan kaynaklı iklim değişikliğinin korkutucu etkilerine dikkat çekti.
2026 yılının ilk ayı, dünyamızı pençesine alan iklim değişikliğinin acımasız yüzünü bir kez daha gözler önüne serdi. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) verilerine göre, ocak ayında gezegenimizin dört bir yanında aşırı hava olayları hayatı altüst etti.
Yaz mevsimini yaşayan Avustralya, art arda gelen iki sıcak hava dalgasıyla kavruldu. Ülkenin güneyindeki Ceduna’da termometreler 26 Ocak’ta 49,5 dereceyi göstererek rekor kırarken, diğer bölgelerde de 45 derecenin üzerindeki sıcaklıklar yaşamı felç etti. Bilim insanları, küresel ısınmanın bu ikinci sıcak hava dalgasının etkisini tam 1,6 derece artırdığını ortaya koydu.
Benzer bir tablo, yine yaz mevsiminin yaşandığı Şili‘de de görüldü. Biobio ve Nuble bölgelerinde başlayan orman yangınları, on binlerce kişiyi evlerinden etti, yüzlerce yapıyı küle çevirdi ve maalesef can kayıplarına yol açtı. Şiddetli rüzgarlar ve aşırı sıcaklar, 75 farklı noktada alevlerin yükselmesine neden olunca ülkede olağanüstü hal ilan edildi. Arjantin‘in güneyinde de durum farklı değildi; uzun süreli kuraklık ve sert rüzgarlar, Patagonya’da yıkıcı yangınlara zemin hazırladı.
Ocak ayının son haftası, Kuzey Amerika için adeta bir beyaz kabusa dönüştü. Kar fırtınası, ABD ve Kanada‘nın geniş kesimlerinde hayatı durma noktasına getirirken, can kayıplarına, yüz binlerce haneyi elektriksiz bırakan kesintilere ve sayısız uçuşun iptaline neden oldu.
Rusya’nın Kamçatka Yarımadası‘nda ise karla mücadele bambaşka bir boyuta ulaştı. Aralık ayındaki 3,7 metrelik rekor yağışın ardından, ocak ayının ilk iki haftasında 2 metreyi aşan kar kalınlığı kaydedildi. Kamçatka Hidrometeoroloji Merkezi, bu çapta bir kar yağışının en son 1970’lerde görüldüğünü belirtti.
Avrupa kıtası da Atlantik’ten Akdeniz’e uzanan devasa bir hatta art arda gelen fırtınaların hışmına uğradı. İrlanda ve Birleşik Krallık’tan başlayıp İber Yarımadası ve tüm Akdeniz havzasını etkisi altına alan şiddetli yağış ve fırtınalar, geniş çaplı sellere ve ulaşım ağlarında büyük aksaklıklara yol açtı. Ulusal meteoroloji servisleri, halkı uyarmak adına en üst düzey alarm seviyesi olan ‘hayati tehlike’ kodlu uyarıları devreye soktu.
Afganistan’ın kuzeyi, Pakistan, Hindistan ve Nepal’in batısı, şiddetli yağmur ve yoğun kar yağışıyla birlikte sel ve çığ riskiyle karşı karşıya kaldı. WMO, bu bölge ülkeleri için özel bir uyarı yayımladı.
Aşırı hava olaylarının yıkıcı etkisi Endonezya ve Yeni Zelanda‘da da can kayıplarıyla sonuçlandı. Endonezya’da 24 Ocak’ta şiddetli yağışın tetiklediği heyelanda 50’den fazla kişi hayatını kaybederken, Yeni Zelanda, Kuzey Adası’nı vuran bir dizi tropikal fırtınayla sarsıldı. Bölgeye düşen rekor yağışlar, sel ve toprak kaymalarını tetikleyerek can kaybına neden oldu.
WMO’nun alarm verdiği bir diğer bölge ise Güneydoğu Afrika oldu. Haftalar süren sağanak yağışlar nehirleri ve barajları taşırdı, sel suları yoğun nüfuslu bölgeleri yutarcasına etkiledi.
Mozambik, bu felaketin adeta merkez üssü haline geldi. Ulusal Afet Yönetim Enstitüsü verilerine göre, selden etkilenenlerin sayısı 650 bini aştı. Başkent Maputo dahil birçok şehirde yüz binlerce kişi yerinden yurdundan oldu, en az 30 bin konut ya tamamen yıkıldı ya da ağır hasar aldı. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), tarım arazilerinin ve hayvanların telef olmasıyla birlikte temiz suya erişimin kısıtlanması sonucu kolera ve benzeri salgın hastalık riskinin en üst düzeye ulaştığını bildirdi.
Güney Afrika’nın kuzeyinde 18 Ocak’ta yaşanan ve 30’dan fazla can kaybıyla sonuçlanan sel felaketi de “ulusal felaket” ilan edilmesine yol açarak iklim krizinin şiddetini bir kez daha gözler önüne serdi.
İklim bilimi alanında faaliyet gösteren World Weather Attribution araştırma ağı tarafından yayımlanan rapora göre, iklim değişikliği ve La Nina’nın birleşimiyle oluşan “kusursuz fırtına”, bölgedeki yağış yoğunluğunu sanayi öncesi döneme göre yüzde 40 artırdı. Uzmanlar, altyapıyı yerle bir eden bu felakette, bazı bölgelere sadece birkaç gün içinde bir yıllık yağışın düştüğüne dikkat çekti. Raporda ayrıca, La Nina’nın yağış şiddetini yüzde 22 artırdığı, insan kaynaklı iklim değişikliğinin etkisinin ise bu etkinin yaklaşık iki katı olduğu vurgulandı.
Küresel çapta yaşanan aşırı hava olaylarının Türkiye’deki yansıması, ocak ayında Antalya’nın Kaş ve Manavgat ilçelerinde kendini gösterdi. Sağanak, fırtına ve hortum, hayatı olumsuz etkilerken, bölge insanının geçim kaynağı olan zeytin ve badem ağaçları da kökünden söküldü. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, bu afet nedeniyle 1437 çiftçinin etkilendiğini ve 5 bin dekardan fazla tarım arazisinin zarar gördüğünü duyurdu.
Ayın son haftasında da riskler devam etti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Samsun, Sinop, Kastamonu, Tokat, Ordu, Giresun ve Trabzon bölgeleri için güney yönlerden kuvvetli rüzgar ve yer yer fırtına beklendiğini bildirdi. İçişleri Bakanlığı ise beklenen kuvvetli yağış ve fırtına nedeniyle 9 il için “sarı” kodlu meteorolojik uyarıda bulunarak tedbir çağrısı yaptı.
Yorum Yap